شهادت امام جعفر صادق(ع)

شهادت امام جعفر صادق(ع) اشکهای بقیع گون


فرزند فاطمه ششمین نور سرمدم

شــیـخ الـائـمـه صادق آل پـیـمـبـــرم

مــن آخــرین امــام بقـیـع مــدینه ام

زهر جفای خصم شرر زد به سینه ام

در لحظه های آخر عمرم به زمزمه

ابــراز می کــنم غــم دل را به فـاطمه

مــادر بیا و حال پریشان مــن ببین

   از ســوز زهــر ســینه سـوزان مـن ببین

هنگــام مـرگ نام تو ذکر لبم شده

مــسمـومـیـت نه، غصـــه تو قاتلم شده

از یاد مــاتم تو پـریشان و مضطـرم

مـثل تــو غــصه دارم و هــم درد حیدرم

دشمن شبانه ننگ به لوح زمانه زد

در پیش اهــل خانــه ام آتش به خانه زد

از درب خانه شعله آتش زبانه داشت

آن بی حیا به روی دلم داغ می گذاشت

ای وای من که هیچ زجورش ابا نکرد

از پـیـــری و سـفیـدی مـویـم حــیا نکــرد

با دست بسته ام به بر کودکــان من

انگــار داشـت از سـر کـین قصد جان من

در بین شعله ها به زمینم کشید و برد

مــانند مــرتضی به زمــینم کشــید و بــرد

 

 

امام جعفر صادق علیه السلام در هفدهم ربیع الاول سال 83 ق، با تولد خویش در مدینه، بستانْ سرای آفرینش را نویدی از دلاویزترین گل دانش داد. 65 سال عمر پربرکت امام، با حکومت ده تن از امویان و دو تن از عباسیان رو به رو بود.(1)

ایشان در 31 سالگی عهده دار امامت شد و در فضای آشفته اشتغال امویان و عباسیان به درگیری های دامنه دار برای حکمرانی، حضرت توانست از این فرصت پیش آمده بهره جوید و با منطقی ترین موضع گیری، بستر آرامشی برای بهره گیری از علوم و فنون و عقاید راستین اسلام فراهم کند تا سبکباران و رهپویان حقیقت، از جرعه های زلال اندیشه های حضرتش سیراب گردند.

عصر روشن

امام صادق علیه السلام ، فاتح قلّه های دانش بود که به سازندگی شاگردانی نیکْ بخت در مکتب فکور و پر جاذبه خویش می پرداخت. عصر آن پیشوای ممتاز و نمونه برجسته تعقل را می توان عصر تزریق اندیشه های ناب در حوزه اسلام و طلوع جنبش های فرهنگی شعورمند در بافت مذهب دانست. دوران دست آورد گران سنگ مناظره ها و رویارویی ایده ها. دوره همْ تراز کردن دیدگاه های بشری

______________________________

1. سید جعفر شهیدی، زندگانی امام صادق علیه السلام ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چ 1، 1377، ص 4.

و قوام پایه های تفکّر. برهه راهیابی جلوه های بدیع به حیطه اذهان و مقطع ستیز برهان صادق با هرچه انحطاط و ناپاکی و آموزه های ناروا.

دانش سرای پهناورتر از قرون

شیوه عملی امام صادق علیه السلام ، احیای اندیشه های شیعی و منسجم کردن خطوط مکتب و تنظیم خط فکری تشیع بود. به همین دلیل، پیش از آنکه این مکتب عنوان دیگر یابد، «مذهب جعفری» نامیده شد. او حقایقی را در جهان آشکار ساخت که بالاتر از مرز زمان آن روز بود. پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی، مرهون اقدام های امام صادق علیه السلام است.(1)

دریای دانایی

با کاوش و آمارگیری از کتاب های غنی همچون بحارالانوار، درمی یابیم به اندازه ای که از امام صادق علیه السلام روایت وارد شده است، از دیگر معصومان علیهم السلام نقل نشده است. این حجم بالا، تنها سخنان آن امام در محدوده فقه، حکمت و تفسیر است. دیگر روایات امام در علوم دیگر، قربانی اختلاف های سیاسی شد. چه بسیار کتاب هایی که به واسطه سیاست های نادرست، در آب ها و آتش ها افکنده شدند. چه بسیار محدّثان فرهیخته که به سبب هراس از خون ریزی، جرئت مطرح کردن این اندیشه های روشن را نداشتند. محمدبن مسلم، یکی از شاگردان حضرت با سی هزار حدیث در سینه، زمینه را برای نقل حتی یکی از آنها آماده نمی دید.(2) اینها، گواه بر پهناوری فراتر از تصوّر این دانشگاه است که حتی اکنون با منابع از دست رفته، پاسخگوی نیازهای فراوان امروز به شمار می آید.

فعالیت های سیاسی

برخی با دیده پوشی از بُعد سیاسی حرکت های امام صادق علیه السلام ، او را نشسته بر کُرسی تدریس و فردی تنها مشغول تحقیق علمی می دانند؛ حال آنکه جهت گیری های سیاسی امام، انکار ناپذیراست. سیاست برای ائمه علیهم السلام ، تعریفی دیگر دارد و آن اجرای احکام فردی ـ اجتماعی اسلام و فراهم آوری زمینه دست یابی مردم به آرمان های قرآنی است. امام صادق علیه السلام نیز با این خط مشی پیامبرپسند، طبق شرایط و مقتضیات زمان خویش، با پدید آوردن انقلاب ریشه ای فرهنگی، این مهم را محقّق ساخت و چهره زیبای اسلام را از سالیان انزوا در آورد. این سیاست موفق و کوبنده است که سیاست منصور دوانیقی را به خاک ذلّت می کشاند. هم از این روست که

______________________________

1. علی قائمی، در مکتب احیاگر تشیع، انتشارات امیری، چ1، بهار 77، ص 9.

2. سید محمد تقی مدرسی، زندگی و سیمای حضرت امام جعفر صادق علیه السلام ، ترجمه: محمد صادق شریعت، مؤسسه فرهنگی انصارالحسین علیه السلام ، چ 2، زمستان 72، صص 18 ـ 19.

منصور، ناتوانی دستگاه سلطنتی خود را چنین اعتراف می کند: «جعفر بن محمد، استخوانی است که در گلوی من گیر کرده است».(1)

پیشرو در بندگی

پیشوای مذهب مالکی درباره ابعاد وجودی امام صادق علیه السلام می گوید: «هیچ چشم و هیچ گوشی ندید ونشنید و بر قلبی خطور نکرد که انسانی از نظر علم و عبادت و پرهیزکاری، از جعفربن محمد علیه السلام برتر باشد».(2) سرمشق قرار دادن حالات خالصانه امامان معصوم علیهم السلام در زمینه روبه رویی با خداوند سبحان، می تواند یاری رسان انسان خاکی برای رسیدن به این هدف آسمانی باشد. امام صادق علیه السلام است که با درک حقیقت بندگی، به هنگام لبیک گویی، نزدیک است از دگرگونی حال بر زمین افتد و می فرماید: «چگونه جرئت کنم و لبیک بگویم؛ در حالی که می ترسم خدایم بگوید: لا لَبَیْک وَ لا سَعْدَیْک؛ تو را نمی پذیریم و در درگاه ما راه نداری».(3) اهمیت عبادت نزد ایشان تا به آن پایه است که لحظات آخر عمر شریف فرمود: هر کس را با من خویشاوندی دارد گرد آورید. آمدند. پس فرمود: «اِنَّ شفاعتَنا لا تَنالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلاة؛ شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد، نمی رسد».(4)

نگرش امام صادق علیه السلام به احسان

باور مقدس حضرت صادق علیه السلام چنین بود که باید نیکی پیش از درخواست باشد. پس از درخواست، این بهای آبروی نیازمند است که پرداخته می شود. پیشوای صادق، جدا از آنکه خود شخصاً به بخشش های شبانه و پنهانی می پرداخت، افرادی را هم واسطه قرار می داد تا بدون اینکه نامی از امام ببرند، حامل احسان و کَرَم فراوانش باشند. در مواردی، بهره مندان ناآگاه، پس از دریافت کمک به جای سپاس، رفتار گستاخانه ای به این منبع لطف و سخا داشتند.

مددرسانی های گسترده امام، حتی شامل غیر شیعیان و مخالفان نیز می شد.(5) حضرت، نُه دهم از محصولات زمین زراعی خویش را در کارهای خیر مصرف می کرد و تنها یک دهم آن را برای خود برمی داشت.(6)

______________________________

1. باقری بیدهندی، وظایف استانداران از دیدگاه امام صادق علیه السلام ، قم، نشر روح، ص 25.

2. همان، ص 70، به نقل از: تهذیب التهذیب، ج 2، ص 105.

3. سید جعفر شهیدی، زندگانی امام صادق علیه السلام ، ص 7، به نقل از: خصال، ص 184؛ علل الشرایع، ص 235.

4. همان، ص 87، به نقل از: بحار الانوار، ج 47، ص 2.

5. در مکتب احیاگر تشیع، صص 109-111.

6. زندگی و سیمای حضرت امام جعفر صادق علیه السلام ، ص 59.

حلم و جوان مردی

منزلت شکیبایی تا حدّی است که رسول گرامی اسلام می فرماید: «نزدیک بود شخص بردبار، پیمبر شود».(1) صادق آل محمد صلی الله علیه و آله در یکی از اندرزها به منصور ـ خلیفه عباسی ـ می فرماید: «بر تو باد به حلم، که اساس علم است».(2) حضرت، هر گاه از کسی ناسزا و دشنامی می شنید، به جایگاه نمازش می رفت و رکوع و سجود بسیار انجام می داد و فراوان می گریست و از خدا برای کسی که دشنام و ناسزایش گفته بود، طلب آمرزش می کرد. اگر دشنام دهنده از خویشان بود، با دادن پول با او رابطه برقرار می کرد و به الطاف و نیکی های خویش می افزود و می فرمود: «من دوست دارم خداوند بداند که من گردنم را در برابر خویشانم فرود می آورم و به سوی آنان شتاب می جویم، پیش از آنکه از من بی نیازی جویند».(3) یکی از پندهای ارزشمند حضرت به فرزند بزرگوارش امام کاظم علیه السلام این است: «اگر کسی از طرف راستت درآمد و ناسزایت گفت و سپس به طرف چپت رفت و زبان به پوزش گشود، عذرش را بپذیر».(4)

کار در مکتب جعفری

مکتب امام صادق علیه السلام سرشار از درس های تلاشگری برای کسب روزی حلال است. کار و کوشش چنان برازنده اجتماع است که امام ششم همانند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «الکادُّ علی عیالهِ کالمجاهِدِ فی سبیلِ اللّه؛ کوشنده و تلاشگر برای خانواده و افراد تحت سرپرستی خود، مانند کسی است که در راه خدا سرگرم جهاد است».(5) در حالات امام صادق علیه السلام نوشته اند: با پیراهنی از کرباس در مزرعه تلاش داشت و عرق از سر و روی او می چکید. حرارت آفتاب و رنج کار را در وسط روزهای گرم تحمل می کرد تا آب و نان حلالی را شخصاً به دست آورد. او از مردم می خواست با فعالیت خویش، در آبادانی دنیا بکوشند و زمین خدا را پر بار کنند.(6)

تجارت اسلامی

یکی از کارگزاران، سود سرشاری ناشی از هزار دینار اولیه امام صادق علیه السلام خدمت ایشان آورد. او هنگامی که با شگفتی امام روبه رو شد، گفت: چون کالا در مکان دیگر کمیاب بود، عهد بستیم گران بفروشیم. امام تنها همان سرمایه خویش ـ هزار دینارـ را برداشت و در بقیه هیچ گونه تصرفی نکرد و فرمود: به چنین سودی نیاز ندارم. سپس ادامه داد: «شمشیر زدن در میدان جنگ، از به دست آوردن روزی حلال آسان تر است».(7) امام صادق علیه السلام در آموزش مسایل فقهی تجارت

______________________________

1. نهج الفصاحه، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ح 2113.

2. زندگی و سیمای حضرت امام جعفر صادق علیه السلام ، ص 71.

3. همان، ص 62.

4. همان، ص 72.

5. در مکتب احیاگر تشیع، ص 71.

6. همان، صص 72 ـ 74.

7. در مکتب احیاگر تشیع، ص 93.

تلاش بسیار داشت. این جمله معروف از ایشان است که: «الفقهُ ثُمَّ الْمَتْجَرْ؛ نخست دانش دینی مربوط به کسب و کار را بیاموزید، آن گاه به تجارت بپردازید».(1)

دین مهر

هدیه دادن، از جمله مسائلی است که جایگاه خاصی در کتاب های روایی و فقهی ما دارد. امام صادق علیه السلام با توجه به تفاوت انگیزه ها، هدیه را به سه صورت دسته بندی می کند: «اَلْهَدِیَّةُ عَلی ثَلاثَهِ وُجُوهٍ: هَدِیَّةُ مُکافاةٍ وَ هَدِیَّةُ مُصافَحَةٍ وَ هَدِیَّةٌ لِلّه عَزَّوَجَلَّ؛ هدیه مکافات، برای تلافی و پاسخ هدیه بیشتر از سوی گیرنده است. هدیه دیگر، همان رشوه است که اسلام، دهنده و گیرنده آن را در آتش دوزخ می داند و صورت سوم، هدیه برای خشنودی پروردگار است».(2) امام صادق علیه السلام در روایتی دیگر می فرماید: «تَهادُوا تَحابُّوا فَاِنّ الْهَدِیَّةَ تَذْهَبُ بِالضَّغائِنِ؛ با هدیه و ارمغان، محبّت اشخاص را جلب کنید که هدیه، کدورت ها را برطرف می سازد».(3)

اشراف به زبان های دیگر

روزی عده ای از ایرانیان نزد امام صادق علیه السلام آمدند و حضرت بدون بیان هیچ مقدمه ای فرمود: «هر کس مالی را از راه غیرحلال به دست آورد، خداوند مقدّر فرموده آن اموال در هلاکت گاه ها صرف شود». وقتی آنان توضیح بیشتر خواستند، حضرت به فارسی فرمود: «از باد آید، به دَم بشود».(4) همچنین روزی با حضور آنان، امام صادق علیه السلام به عربی سخنی را بیان فرمود. اظهار کردند عربی بلند نیستند. پس حضرت به زبان فارسی فرمود: «هر که دِرَم اندوزد، جزایش دوزخ باشد».(5)

امام علیه السلام و اغتنام فرصت

قرآن کریم، مؤمنان را از لغو و بیهودگی، روی گردان می داند.(6) امام صادق علیه السلام که خود پیشوای مؤمنان و نمونه عمل کنندگان به دستورات قرآنی است، در صرف اوقات خویش مراقب بود به هدر نرود. ایشان می کوشید از فرصت خود بهترین و بیشترین بهره گیری را داشته باشد. فردی در محضر آن حضرت به بیهوده گویی پرداخت و سخنانی می گفت که حاصل و نتیجه آن، وقت گذرانی بود. امام صادق علیه السلام فرمود: «مرا به حال خود واگذار که در اوقات خود بخیلم».(7)

به مأمنی رو و فرصت شِمُر غنیمت وقت

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق(8)

______________________________

1. همان، ص 75.

2. درس هایی از مکتب امام صادق علیه السلام ، ص 206.

3. همان، ص 54.

4. محمد حسین مهر آیین، صبح صادق، ص 33، به نقل از بحار الانوار، ج 47، ص 84.

5. همان، به نقل از بحارالأنوار، ج 47، ص 119.

6. مؤمنون: 3.

7. در مکتب احیاگر تشیع، ص 95، به نقل از: زندگانی امام صادق علیه السلام ، ص 7.

8. حافظ.

بوی عشق از تربت نور

منصور دوانیقی با کینه ای که از امام صادق علیه السلام ، و بیمی که از روی آوردن مردم به آن حضرت در دل داشت، آسوده نمی نشست تا اینکه به دست والی خود در مدینه، حضرت را با انگوری زهرآلود به شهادت رساند. او سپس حیله گرانه به گریه و زاری و عزاداری پرداخت و می گفت: مثل جعفربن محمد کجا پیدا می شود؟(1) تاریخ نگاران نوشته اند تشییع جنازه شگفتی صورت گرفت که تا آن زمان بی سابقه بود. مسلمان و کافر، شیعه و سنی در آن شرکت داشتند.(2) سرانجام ششمین نیّر برج امامت را، در قبرستان بقیع و در کنار امام مجتبی علیه السلام و امام سجاد علیه السلام و امام باقر علیه السلام به خاک سپردند. امام صادق علیه السلام درباره زیارت خود چنین می فرماید: «مَنْ زارَنی غُفِرَتْ لِذُنُوبِهِ وَ لَمْ یَمُتْ فقیراً؛ هر کس مرا زیارت کند، فقیر نمی میرد و خداوند گناهانش را می بخشد».(3)

مایه خوشدلی آنجاست که دلدار آنجاست

می کنم جهد که خود را مگر آنجا فکنم(4)

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله از دیدگاه امام صادق علیه السلام

آخرین پیامبر

در قرآن کریم، آیاتی وجود دارد که اسلام را دینی برای همه مکان ها و زمان ها می داند.(5) پاره ای دیگر از آیات، بر خاتمیت دلالت دارد.(6) بدیهی است با پایان یافتن رسالت، اسلام، آخرین دین جهانی است. دسته دیگری از آیات، اسلام را دین کامل و تمام می داند. در این صورت، چنین دینی تا پایان جهان، پاسخگوی نیازهای بشری خواهد بود و چون دستورات پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله بر پایه فطرت، عقل و وجدان است، از کهنگی و اجراناپذیر بودن مبرّا، و برای همیشه پابرجا و جاویدان خواهد بود. ازاین رو امام صادق علیه السلام می فرماید: «حلالُ محمدٍ حلالٌ ابدا اِلی یَومِ القیامَةِ وَ حَرامُهُ حَرامٌ ابدا اِلی یومِ القیامةِ؛ حلال محمّد صلی الله علیه و آله همیشه و تا روز قیامت حلال، و حرام او، همیشه و تا روز قیامت حرام است».(7)

ثمره اطاعت از پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله

صفوان جمّال از قول امام صادق علیه السلام درباره فرمایش خدای عزّوجل، «کُلُّ شی ءٍ هالکٌ إلاّ وَجْهَهُ؛(8) همه چیز جز ذات (پاک) او فانی می شود»، نقل می کند که فرمود: هر کس از راه اطاعت پیامبر گرامی حضرت محمّد صلی الله علیه و آله با انجام آنچه مأمور شده است، به سوی خدا رود، آن وجهی است که

______________________________

1. زندگانی امام صادق علیه السلام ، ص 85 ـ 86؛ به نقل از در مکتب احیاگر تشیع، صص 409 و 412.

2. در مکتب احیاگر تشیع،ص 411.

3. همان، ص 414.

4. حافظ.

5. اعراف: 158؛ انبیاء: 107؛ فرقان: 1 و...

6. احزاب: 40.

7. درس هایی از مکتب امام صادق علیه السلام ، ص 82.

8. قصص: 88.

نابود نمی شود؛ چنان که می فرماید: «مَنْ یُطِع الرَّسولَ فَقَدْ اَطاعَ اللّه؛(1) هر کس از پیامبر اطاعت کند، اطاعت خدا کرده است».(2)

مپندار سعدی که راه صفا

توان رفت جز در پی مصطفی صلی الله علیه و آله

محبت و ارادت به پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله

شخصی می گوید: مدتی بود در مجلس امام صادق علیه السلام حاضر نمی شدم. همین که مشرّف شدم، امام فرمود: چند روز است تو را نمی بینم. گفتم: پسردار شده ام. امام فرمود: چه نامش نهادی؟ گفتم: محمد. حضرت چون نام محمد را شنید، صورتش را نزدیک زمین بُرد و می گفت: «محمد محمد محمد»، تا آنکه نزدیک بود صورت مبارک به زمین بچسبد. سپس فرمود: «جانم، مادرم، پدرم و تمامی اهل زمین فدای رسول خدا صلی الله علیه و آله باد». نیز فرمود: «این پسر را دشنام مده و او را مزن و با او بدی مکن. بدان خانه ای نیست که در آن نام محمد باشد، مگر آنکه هر روز پاکیزه وتقدیس می شود».(3)

دعایی کوتاه با فضیلتی بی شمار

در مورد ذکر شریف صلوات، مطالب فراوان است؛ از جمله آنچه شیخ صدوق در علل الشرایع می نگارد که خداوند ابراهیم را خلیل خود گردانید، برای آنکه بر محمّد و آل محمّد صلی الله علیه و آله صلوات بسیار می فرستاد. یا آنچه در امالی خود نگاشته است که مهریه حوّا ده صلوات بوده است و... .

شخصی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: من داخل خانه کعبه شدم و هیچ دعائی به یادم نیامد، مگر صلوات بر پیامبر، اکنون حال من چگونه است؟ حضرت علیه السلام فرمود: «هیچ کس از کعبه بیرون نیامده که عملش از عمل تو بهتر باشد؛ لَمْ یُخْرِجْ اَحَدٌ بِاَفْضَلِ مِمّا خَرَجْتَ».(4)

برخی از ویژگی های پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله در کلام امام صادق علیه السلام

حق تعالی، پدر و مادر پیامبر را در کودکی به رحمت خود برد، تا آنکه اطاعت احدی جز خدا بر او لازم نباشد و کسی را به غیر او بر آن حضرت حقّی نباشد.(5)

خداوند 120 مرتبه پیامبر را به آسمان بُرد و در هر مرتبه او را در باب ولایت علی علیه السلام و دیگر ائمه سفارش کرد.(6)

حق تعالی 99 جزء عقل را به محمد صلی الله علیه و آله بخشید و یک جزء را میان دیگر خلق قسمت کرد.(7)

 


/ 1 نظر / 3 بازدید
بنده خدا

الهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم خداوندا تو میدانی که من دلواپس فردای خود هستم مبادا گم کنم راه قشنگ آرزوها را مبادا گم کنم اهداف زیبا را مبادا جا بمانم از قصار موهبت هایت خداوندا مرا مگذار تنها لحظه ای حتی . . . [گل] مرامت عشق، لبخندت صمیمی / قدم هایت “صراط المستقیمی” بگویم “یا علی” آغـاز هر کار / که “بسم الله رحمن الرحیمی” [گل][گل][گل][گل][گل][گل] ختم حدیث کسا فراموش نشه. http://whoisgod.persianblog.ir/